Lekcja 10: Arkusz kalkulacyjny - wykresy, analiza danych

Dlaczego wizualizacja danych jest wazna?

Wizualizacja danych to graficzna prezentacja informacji. Ludzki mozg przetwarza obrazy 60 000 razy szybciej niz tekst. Dobrze zaprojektowany wykres pozwala natychmiast dostrzec trendy, wzorce i anomalie, ktore bylyby trudne do zauważenia w tabelach z liczbami.

Typy wykresow i ich zastosowania

Wykres kolumnowy (slupkowy pionowy)

• Porownywanie wartosci miedzy kategoriami
• Przyklad: sprzedaz w poszczegolnych miesiacach, oceny uczniow
• Warianty: grupowany (obok siebie), skumulowany (na sobie)

Wykres slupkowy (poziomy)

• Jak kolumnowy, ale slupki poziome - lepszy gdy nazwy kategorii sa dlugie
• Przyklad: populacja miast, ranking produktow

Wykres liniowy

• Pokazuje trendy i zmiany w czasie (dane ciagla)
• Os X = czas, os Y = wartosc
• Przyklad: temperatura w ciagu roku, kurs akcji, wzrost populacji
• Moze zawierac wiele serii danych (kilka linii na jednym wykresie)

Wykres kolowy (torta)

• Pokazuje udzial czesci w calosci (proporcje procentowe)
• Najlepiej dla 3-7 kategorii (wiecej jest nieczytelne)
• Przyklad: struktura wydatkow, udzialy rynkowe
• UWAGA: nie nadaje sie do porownywania wartosci miedzy sobą!

Wykres punktowy (rozproszenia, XY)

• Pokazuje zaleznosc miedzy dwiema zmiennymi
• Kazdy punkt = para wartosci (x, y)
• Mozna dodac linie trendu (regresja liniowa)
• Przyklad: zaleznosc wzrostu od wagi, korelacja miedzy nauka a ocenami

Wykres warstwowy (obszarowy)

• Jak liniowy, ale z wypelnionym obszarem pod linia
• Dobry do pokazywania skumulowanych wartosci w czasie
• Przyklad: struktura przychodow firmy na przestrzeni lat

Inne typy wykresow

• Histogram - rozklad czestosci (ile wartosci miesci sie w przedzialach)
• Wykres pudelkowy (box plot) - rozklad danych z mediana, kwartylami
• Wykres radarowy (pajeczyna) - porownanie wielu cech obiektow
• Mapa cieplna - wartosci przedstawione kolorami (intensywnosc)
• Sparklines (miniwykresy) - male wykresy umieszczone w komorkach

Elementy wykresu

• Tytul wykresu - krotki, opisowy (np. "Sprzedaz w 2025 roku")
• Osie - os X (pozioma, kategorie/czas) i os Y (pionowa, wartosci)
• Etykiety osi - nazwy osi z jednostkami (np. "Przychod [tys. zl]")
• Legenda - objasnienie serii danych (kolory/symbole)
• Etykiety danych - wartosci wyswietlane przy elementach wykresu
• Linie siatki - poziome/pionowe linie ulatwiajace odczyt
• Linia trendu - linia pokazujaca ogolny kierunek zmian

Dobre praktyki tworzenia wykresow

1. Dobierz odpowiedni typ wykresu do rodzaju danych i celu prezentacji
2. Nie stosuj efektow 3D - znieksztalcaja odbiror danych
3. Ogranicz liczbe kolorow - max 5-7 serii danych na jednym wykresie
4. Zaczynaj os Y od zera (chyba ze uzasadnione inaczej) - unikaj manipulacji
5. Usun zbedne elementy (chart junk) - linie siatki, tlo, dekoracje
6. Dodaj tytul i etykiety osi - wykres musi byc zrozumialy samodzielnie
7. Stosuj czytelne kolory - kontrastowe, przyjazne dla daltonistow