Lekcja 22: Wyszukiwanie i ocena zasobow internetowych

Zaawansowane wyszukiwanie informacji

Umiejetnosc efektywnego wyszukiwania informacji to jedna z kluczowych kompetencji cyfrowych. Wiekszsc ludzi uzywa wyszukiwarek bardzo powierzchownie - poznajmy zaawansowane techniki.

1. Operatory wyszukiwania Google

OPERATORY LOGICZNE:
"dokladna fraza"     - szuka dokladnie tych slow w tej kolejnosci
slowo1 OR slowo2     - szuka stron z jednym LUB drugim slowem
slowo1 -slowo2       - szuka slowa1, ale WYKLUCZA slowo2
slowo1 AND slowo2    - oba slowa musza wystapic (domyslne)

OPERATORY ZAAWANSOWANE:
site:wikipedia.org Python   - szuka tylko na danej stronie
filetype:pdf algorytmy      - szuka plikow PDF
intitle:Python tutorial     - szuka w tytulach stron
inurl:edu informatyka       - szuka w adresach URL
related:python.org          - strony podobne do podanej
cache:strona.pl             - wersja z cache Google
define:algorytm             - definicja slowa
* (gwiazdka)                - zastepuje nieznane slowo
..  (dwie kropki)           - zakres liczb (np. 2020..2025)

2. Przyklady praktyczne

Szukam pracy naukowej o sortowaniu w PDF:
  "sorting algorithms" filetype:pdf site:edu

Szukam informacji o Pythonie, ale nie o wezach:
  Python programowanie -waz -gad

Szukam polskich stron o cyberbezpieczenstwie:
  cyberbezpieczenstwo site:pl intitle:poradnik

Szukam definicji z Wikipedii:
  site:pl.wikipedia.org "sztuczna inteligencja"

Szukam aktualnych artykulow (po 2024):
  "machine learning" after:2024-01-01

3. Ocena wiarygodnosci zrodel - metoda CRAAP

Metoda CRAAP to system oceny wiarygodnosci zrodel internetowych:

• C - Currency (Aktualnosc) - Kiedy opublikowano? Czy informacje sa aktualne? Czy linki dzialaja?
• R - Relevance (Trafnosc) - Czy zrodlo dotyczy Twojego tematu? Czy jest na odpowiednim poziomie?
• A - Authority (Autorytet) - Kto jest autorem? Jakie ma kwalifikacje? Jaka organizacja stoi za strona?
• A - Accuracy (Dokladnosc) - Czy informacje sa poparte dowodami? Czy sa zrodla/przypisy? Czy mozna zweryfikowac?
• P - Purpose (Cel) - Jaki jest cel publikacji? Informowanie? Przekonywanie? Sprzedaz? Rozrywka?

4. Zrodla akademickie i naukowe

• Google Scholar (scholar.google.com) - wyszukiwarka publikacji naukowych
• PubMed - baza artykulow medycznych i biologicznych
• IEEE Xplore - artykuly z zakresu informatyki i elektrotechniki
• arXiv - preprinty artykulow naukowych (informatyka, fizyka, matematyka)
• Biblioteka Nauki (bibliotekanauki.pl) - polska baza publikacji naukowych
• Repozytorium CeON - otwarte polskie publikacje naukowe

5. Fake news i dezinformacja

Jak rozpoznac fake news:

• Sprawdz zrodlo - czy to znana, wiarygodna redakcja?
• Przeczytaj caly artykul, nie tylko naglowek
• Sprawdz autora - czy istnieje? Czy ma kompetencje?
• Zweryfikuj w innych zrodlach - czy inne media to potwierdzaja?
• Sprawdz date - czy to nie stary artykul podawany jako nowy?
• Uwazaj na manipulacje emocjami - szokujace naglowki, strasszenie
• Uzyj fact-checkingu: demagog.org.pl, fakenews.pl, snopes.com