Technikum Klasa I 45 minut PP: III.3 | s. 345

Lekcja 55: System operacyjny - zarzadzanie, rozwiazywanie problemow

Funkcje systemu operacyjnego, menedzer zadan, rozwiazywanie typowych problemow

📋 Podstawa programowa: III.3
LinuxWindowsplikiprocesyrozwiazywanie problemowsystem operacyjny
00:00
Wprowadzenie
5 min
00:05
Teoria
15 min
00:20
Cwiczenia
15 min
00:35
Podsumowanie
10 min
📚

Teoria

Czym jest system operacyjny?

System operacyjny (SO) to podstawowe oprogramowanie komputera, ktore zarzadza sprzetem i umozliwia uruchamianie programow uzytkownika. Bez systemu operacyjnego komputer jest jedynie zbiorem elementow elektronicznych.

Glowne funkcje systemu operacyjnego: zarzadzanie procesami (programami), zarzadzanie pamiecia operacyjna (RAM), zarzadzanie plikami i dyskami, obsluga urzadzen wejscia/wyjscia, zapewnienie interfejsu uzytkownika (GUI lub CLI).

Zarzadzanie plikami i folderami

  • System plikow - sposob organizacji danych na dysku (NTFS w Windows, ext4 w Linux, APFS w macOS)
  • Eksplorator plikow - narzedzie graficzne do przegladania, kopiowania, przenoszenia i usuwania plikow
  • Sciezka pliku - adres pliku w systemie, np. C:\Uzytkownicy\Jan\Dokumenty\praca.docx
  • Rozszerzenie pliku - koncowka nazwy pliku okreslajaca jego typ, np. .txt, .pdf, .exe, .jpg
  • Uprawnienia - system kontroli dostepu: odczyt, zapis, wykonywanie

Menedzer zadan (Task Manager)

Menedzer zadan to narzedzie do monitorowania i zarzadzania dzialajacymi procesami. W Windows uruchamiamy go kombinacja klawiszy Ctrl + Shift + Esc lub Ctrl + Alt + Del.

  • Zakladka Procesy - lista uruchomionych programow z zuyciem CPU, RAM i dysku
  • Zakladka Wydajnosc - wykresy zuzycia procesora, pamieci, dysku i sieci
  • Zakladka Uruchamianie - programy startujace razem z systemem (mozna je wylaczyc dla przyspieszenia)
  • Zakonczenie procesu - zamkniecie zawieszonego programu ("Zakoncz zadanie")

Rozwiazywanie typowych problemow

Problem: Komputer dziala wolno

  • Sprawdz menedzer zadan - ktory proces zuzywa najwiecej zasobow
  • Wyczysc dysk z niepotrzebnych plikow (Oczyszczanie dysku)
  • Wylacz zbedne programy uruchamiane przy starcie
  • Sprawdz, czy dysk nie jest zapelniony (minimum 10% wolnego miejsca)
  • Uruchom ponownie komputer (restart czysci pamiec RAM)

Problem: Program sie zawiesil

  • Poczekaj chwile - program moze przetwarzac dane
  • Uzyj menedzera zadan do zakonczenia procesu
  • Jesli caly system nie reaguje - uzyj Ctrl + Alt + Del
  • W ostatecznosci - przytrzymaj przycisk zasilania (5 sekund)

Problem: Brak polaczenia z Internetem

  • Sprawdz, czy WiFi jest wlaczone
  • Zrestartuj router (odlacz zasilanie na 30 sekund)
  • Uruchom narzedzie diagnostyczne sieci w systemie
  • Sprawdz ustawienia karty sieciowej

Porownanie Windows i Linux

  • Windows - system komercyjny (platny), najczesciej uzywany na komputerach domowych, obsluguje najwiecej gier i programow
  • Linux - system open source (darmowy), popularny na serwerach, wiele dystrybucji (Ubuntu, Fedora, Debian), wieksza kontrola uzytkownika
  • Interfejs - Windows ma jeden interfejs graficzny, Linux oferuje wiele srodowisk graficznych (GNOME, KDE, XFCE)
  • Bezpieczenstwo - Linux uwazany za bezpieczniejszy (mniej wirusow, model uprawnien)
  • Terminal - w obu systemach dostepna konsola (cmd/PowerShell w Windows, bash/zsh w Linux)

Aktualizacje systemu

Regularne aktualizacje sa kluczowe dla bezpieczenstwa i stabilnosci systemu. Aktualizacje dzielimy na:

  • Poprawki bezpieczenstwa - lataja luki i podatnosci (najwazniejsze!)
  • Aktualizacje funkcjonalne - dodaja nowe funkcje
  • Aktualizacje sterownikow - poprawiaja dzialanie sprzetu
✏️

Zadania

Latwe

Zadanie 1: Eksplorator plikow

Na dysku komputera utworz strukture folderow: Szkola > Informatyka > Lekcja55. W folderze Lekcja55 utworz plik tekstowy "notatki.txt" i wpisz w nim 5 najwazniejszych funkcji systemu operacyjnego. Zapisz sciezke do pliku.

Rozwiazanie

Sciezka: C:\Uzytkownicy\[TwojeImie]\Dokumenty\Szkola\Informatyka\Lekcja55\notatki.txt

5 funkcji SO: 1) Zarzadzanie procesami, 2) Zarzadzanie pamiecia, 3) Zarzadzanie plikami, 4) Obsluga urzadzen I/O, 5) Interfejs uzytkownika.

Srednie

Zadanie 2: Menedzer zadan - analiza

Otworz Menedzer zadan (Ctrl+Shift+Esc). Wykonaj zrzut ekranu zakladki Procesy. Odpowiedz: a) Ile procesow jest uruchomionych? b) Ktory proces zuzywa najwiecej pamieci RAM? c) Jakie jest calkowite zuzycie CPU? d) Ile pamieci RAM jest wolne?

Rozwiazanie

Odpowiedzi beda rozne dla kazdego komputera. Typowo: a) 50-150 procesow, b) czesto przegladarka (Chrome/Edge), c) 10-40% w stanie spoczynku, d) zalezy od ilosci zainstalowanej pamieci. Wazne, aby uczen potrafil odczytac te dane z Menedzera zadan.

Srednie

Zadanie 3: Diagnostyka problemow

Dla kazdego z ponizszych problemow opisz kroki rozwiazania (minimum 3 kroki): a) Komputer uruchamia sie bardzo dlugo (ponad 3 minuty), b) Drukarka nie drukuje, c) Dzwiek nie dziala, d) Pelny dysk twardy.

Rozwiazanie

a) Dlugie uruchamianie: 1) Sprawdz programy startowe w Menedzerze zadan, 2) Wylacz zbedne, 3) Sprawdz dysk (SSD vs HDD), 4) Rozważ reinstalacje systemu.

b) Drukarka: 1) Sprawdz polaczenie kabla/WiFi, 2) Zrestartuj usluge wydruku, 3) Zainstaluj/aktualizuj sterowniki.

c) Dzwiek: 1) Sprawdz glosnosc i wyciszenie, 2) Sprawdz urzadzenie odtwarzajace, 3) Aktualizuj sterownik audio.

d) Pelny dysk: 1) Uruchom Oczyszczanie dysku, 2) Usun niepotrzebne programy, 3) Przenies pliki na dysk zewnetrzny.

Trudne

Zadanie 4: Windows vs Linux - porownanie

Przygotuj tabele porownawcza systemow Windows 11 i Ubuntu Linux. Uwzglednij: a) cena licencji, b) wymagania sprzetowe, c) dostepnosc oprogramowania, d) bezpieczenstwo, e) personalizacja interfejsu, f) obsluga gier, g) uzycie w firmach, h) wsparcie techniczne. Ktory system wybralbyś i dlaczego?

Rozwiazanie

Windows 11: platny (~600 zl), wyzsze wymagania (TPM 2.0), ogromna baza programow, podatny na wirusy, ograniczona personalizacja, swietna obsluga gier, dominuje w firmach, oficjalne wsparcie Microsoft.

Ubuntu: darmowy, niskie wymagania, mniej programow komercyjnych (ale alternatywy), bezpieczniejszy, pelna personalizacja, rosnie obsluga gier (Steam Proton), popularny na serwerach, wsparcie spolecznosci.

🎥

Materialy wideo

Wdrażanie systemu operacyjnego za pomocą programu Microsoft Configuration Manager (dawniej SCCM)
Cloud360 Training
Nowość: Loxone Exosphere | 2024 [HD]
Loxone PL
🎧

Podcasty

✔️

Quiz - sprawdz sie!

📜

Podstawa programowa

← Lekcja 54: Inne urzadzenia cyfrowe Siatka godzinowa Lekcja 56: Siec Internet →