Lekcja 8 - Arkusz kalkulacyjny - podstawy

📚

Teoria

▼

Czym jest arkusz kalkulacyjny?

Arkusz kalkulacyjny (ang. spreadsheet) to program sluzacy do gromadzenia, organizowania, obliczania i analizowania danych w formie tabelarycznej. Dane umieszczane sa w komorkach zorganizowanych w wiersze i kolumny.

                    Dlaczego arkusze kalkulacyjne sa tak wazne? To jedno z najczesciej uzywanych narzedzi w pracy biurowej, nauce i zyciu codziennym. Sluza do prowadzenia budzetow, analizy danych, tworzenia wykresow, raportow, a nawet prostych baz danych.
                

Popularne arkusze kalkulacyjne

Microsoft Excel - standard branżowy, czesc pakietu MS Office
LibreOffice Calc - darmowy, otwartoźródlowy odpowiednik Excela
Google Sheets (Arkusze Google) - darmowy, online, wspolpraca w czasie rzeczywistym
Apple Numbers - arkusz kalkulacyjny dla systemu macOS/iOS

Podstawowe elementy arkusza

Komorka - pojedyncze pole na przecieciu kolumny i wiersza (np. A1, B3, C10)
Kolumna - pionowy zbior komorek, oznaczany literami (A, B, C, ..., Z, AA, AB...)
Wiersz - poziomy zbior komorek, oznaczany liczbami (1, 2, 3, ...)
Adres komorki - unikalne oznaczenie, np. B5 (kolumna B, wiersz 5)
Zakres komorek - grupa komorek, np. A1:C10 (od A1 do C10)
Arkusz (zakladka) - pojedyncza karta w skoroszycie
Skoroszyt - caly plik (moze zawierac wiele arkuszy)

Typy danych w komorkach

Liczby - wartosci numeryczne (calkowite, dziesietne, ujemne)
Tekst - lancuchy znakow (domyslnie wyrownane do lewej)
Data i czas - specjalne formaty (np. 2026-02-17, 14:30)
Wartosci logiczne - PRAWDA lub FALSZ
Formuly - wyrazenia zaczynajace sie od znaku = (np. =A1+B1)

Formuly i operatory

Kazda formula zaczyna sie od znaku =. Dostepne operatory:

Arytmetyczne: + (dodawanie), - (odejmowanie), * (mnozenie), / (dzielenie), ^ (potegowanie)
Porownania: = (rowne), <> (rozne), < (mniejsze), > (wieksze), <= (mniejsze lub rowne), >= (wieksze lub rowne)
Tekstowy: & (laczenie tekstow)

Przyklad: =A1*B1+C1 mnozy A1 przez B1 i dodaje C1.

Odwolania do komorek

Wzgledne (A1) - zmieniaja sie przy kopiowaniu formuly (np. A1 stanie sie A2 po skopiowaniu w dol)
Bezwzgledne ($A$1) - nie zmieniaja sie przy kopiowaniu (znak $ blokuje)
Mieszane ($A1 lub A$1) - blokuje tylko kolumne lub tylko wiersz

Podstawowe funkcje

=SUMA(A1:A10) - sumuje wartosci z zakresu A1 do A10
=SREDNIA(A1:A10) - srednia arytmetyczna z zakresu
=MIN(A1:A10) - najmniejsza wartosc z zakresu
=MAX(A1:A10) - najwieksza wartosc z zakresu
=ILE.LICZB(A1:A10) - zlicza komorki zawierajace liczby
=ILE.NIEPUSTYCH(A1:A10) - zlicza niepuste komorki
=ZAOKR(A1;2) - zaokragla do 2 miejsc po przecinku
=JEZELI(A1>50;"Zdal";"Nie zdal") - funkcja warunkowa

Formatowanie komorek

Format liczb - ogolne, liczbowe, walutowe, procentowe, daty, czas
Wyrownanie - poziome, pionowe, zawijanie tekstu, scalanie komorek
Obramowanie - linie wokol komorek (styl, kolor, grubosc)
Wypelnienie - kolor tla komorki
Czcionka - kroj, rozmiar, kolor, pogrubienie
Formatowanie warunkowe - automatyczna zmiana wygladu komorki w zaleznosci od wartosci

Sortowanie i podstawowe operacje na danych

Sortowanie - rosnaco (A-Z, 1-9) lub malejaco (Z-A, 9-1) wedlug wybranej kolumny
Autowypelnianie - przeciaganie uchwytu komorki do automatycznego generowania serii (1,2,3... lub poniedzialek, wtorek...)
Kopiuj/Wklej specjalne - wklejanie tylko wartosci (bez formul), formatowania, formul

✏️

Zadania

▼

Latwe

Zadanie 1: Budzet domowy

Stworz arkusz "Budzet miesiezny" z kolumnami: Kategoria, Planowany wydatek, Rzeczywisty wydatek, Roznica. Wpisz min. 10 kategorii (jedzenie, transport, rozrywka...). Uzyj formul: SUMA dla podsumowania, SREDNIA dla sredniej, formuły =C2-B2 dla roznicy. Zastosuj formatowanie warunkowe: zielone tlo gdy roznica > 0, czerwone gdy < 0.

Pokaz wskazowke

Struktura arkusza:
A1: Kategoria    B1: Plan    C1: Rzeczywisty    D1: Roznica
A2: Jedzenie     B2: 800     C2: 750            D2: =B2-C2
A3: Transport    B3: 200     C3: 220            D3: =B3-C3
...
A12: SUMA        B12: =SUMA(B2:B11)  C12: =SUMA(C2:C11)
A13: SREDNIA     B13: =SREDNIA(B2:B11)

Srednie

Zadanie 2: Dziennik ocen

Stworz arkusz z ocenami 15 uczniow z 5 przedmiotow. Oblicz: (a) srednia kazdego ucznia (SREDNIA), (b) srednia z kazdego przedmiotu, (c) najwyzsza i najnizsza ocena (MAX, MIN), (d) liczba ocen 5 i 6 (uzyj LICZ.JEZELI). Zastosuj formatowanie warunkowe: oceny 1-2 na czerwono, 5-6 na zielono. Posortuj uczniow wedlug sredniej malejaco.

Srednie

Zadanie 3: Kalkulator BMI

Stworz kalkulator BMI (Body Mass Index) w arkuszu. Kolumny: Imie, Waga (kg), Wzrost (m), BMI, Kategoria. Formula BMI: =waga/wzrost^2. Uzyj funkcji JEZELI do kategoryzacji: ponizej 18.5 = "Niedowaga", 18.5-24.9 = "Norma", 25-29.9 = "Nadwaga", 30+ = "Otylosc". Wpisz dane 10 osob. Uzyj formatowania warunkowego dla kategorii.

Trudne

Zadanie 4: Odwolania bezwzgledne - tablica mnozenia

Stworz tablice mnozenia 10x10 uzywajac JEDNEJ formuly skopiowanej do wszystkich komorek. W wierszu 1 (B1:K1) wpisz liczby 1-10, w kolumnie A (A2:A11) wpisz liczby 1-10. W komorce B2 wpisz formule z odwolaniami mieszanymi ($A2*B$1), a nastepnie skopiuj ja do calej tablicy. Wyjasnij, dlaczego to dziala.

🎥

Materialy wideo

▼

Arkusz Kalkulacyjny #1 WPROWADZENIE dla początkujących

Tigersoft poradniki

EXCEL - Podstawowe funkcje: SUMA, ŚREDNIA, MIN, MAX

PMSOCHO Piotr Majcher

🎧

Podcasty

▼

✔️

Quiz - sprawdz sie!

▼

📜

Podstawa programowa

▼

Lekcja 8: Arkusz kalkulacyjny - gromadzenie danych, funkcje podstawowe